(Çingenece havalar)
YEK ÇAY DİKLOM
Yöre: Edirne
Kaynak: Remzi Üründülcü
Derleyen: Melih Duygulu (14-05-1999)
Yek çay diklom but laço miday
La o çayı mange la o çayı miday
Tuke bori mangede romli miday
(Bir kız gördüm çok güzel anam
Al o kızı bana al o kızı anam
Sana gelin bana karı lazım anam
Al o kızı bana al o kızı anam)
Çingenece söylenen şarkılar ritmik ve melodik bakımdan Türkçelerden farklı değildir. Bunların çoğunun Türkçeleri de vardır. Bu ezgi, içerdiği geçkiler kadar, diğer iki şarkının (Ayılana Gazoz ve Çalış Çabala) çeşitlemesi olması bakımından da önemlidir.
***
ADİYE BORİ
Yöre: Edirne
Kaynak: Mehmet Yerkabartan
Derleyen: Melih Duygulu (09-02-2001)
Adiye bori kaskiye bori
Çolo noti (noi) bori şukarisi bori
Adiye çay kaskiri gi çay
Kavulisi gi çay kuparisi gi çay
Kavulisi gi çay şukarisi gi çay
(Bu gelin kimin gelini
Öksüz gelin güzel gelin
Bu kız kimin kızı
Hamarat kız büyük kız
Hamarat kız büyük kız)
****
AVENA MİDAY
Yöre: Edirne
Kaynak: Edirne Roman Halk Müziği Topluluğu
Derleyen: Melih Duygulu (10-11-2004)
Avena miday avena
O Tayir idi avena miday
bağlantı
Avena miday avena miday
Avena miday avena miday
Avena miday avena miday
O paydonisar avena miday
bağlantı
Avena miday avena miday
Gınasnisar avena miday
bağlantı
(Geliyorlar anam geliyorlar
Tahir ile birlikte geliyorlar
Geliyorlar anam geliyorlar
Paytonla beraber geliyorlar
Geliyorlar anam geliyorlar
Beygirle beraber geliyorlar)
Bu şarkı, Çingene havalarının melodi örgüsünde az rastlanır bir makam olan Segah makamında olması ve ezginin son kısmındaki iki ölçülük alışılmışın dışındaki vurgu yapısı ile diğer Çingene şarkılarından ayrı bir karakter gösterir. Özellikle son ölçülerdeki triyoleli motifler, şarkıya çok farklı bir yapı kazandırmıştır. Son dönemde yapılmış Çingene şarkılarındandır.
***
KAKO SALİ
Yöre: Trakya
Kaynak: Nuri Ercan
Derleyen: Kasetten
Ke(De)man ke(ge) kako kako
Yandan salla bana kako
Şukar ke(de)man ke kako kako
Bu kako vilom ya veske
Be kurban didom leske
(Ver bana dostum ver bana
Yandan salla bana dostum
Güzel dostum ver bana
Sevgili dostum canımın içi
Ben kurban olayım sana)
Bu şarkı, Ay Kako Sali adlı şarkının bir çeşitlemesidir. Sözlerin içeriği ise farklıdır. Melodi örgüsünde benzerlik olmakla birlikte bu şarkıda daha farklı bir ezgisel akışın olduğu muhakkaktır. Aslında Hicaz makamının ses örgüsüne sahip olmakla birlikte, "do diyez" perdesi 3 komalık icra ediliyor; hatta bazı yerlerde bu daha da pestleşiyor.
***
OPRAL MİYAVNİV/DÖRT BEYGİR
Yöre: Trakya
Kaynak: Arap Kemal ve eşi Necmiye
Derleyen: Plaktan
Opral miyavniv var no dudumolo
Miyazecik nakalas yavina koro malolo
Dört beygirim var dördü de kara
Var pezevengin oğlu dengini ara
Üşti miçayuli şulav ögübiri
Yavine de kave tuke bahtali düniri
(Kardeşim geliyor bir kabağı bile yok
Ayşecik yemeğe bir parça ekmek bulamadı
Dört beygirim var dördü de kara
Var pezevengin oğlu dengini ara
Kalk kızım süpür şu pislikleri
Yarın sana kısmetli dünürler gelecek)
Çingenelerin müzik kültürleri içinde yer alan şarkıların bir çoğunda bu şarkıda karşımıza çıkan durum yer alır: Sözleri Türkçe olan bir şarkı içinde bol miktarda Romanca veya müzisyen argosuna ait sözler bulunabilir; bunun tam tersi de -yani Çingenece şarkının içinde Türkçe sözcükler- olabilmektedir. Burada ise daha değişik bir yapı vardır. Şarkının bir kısmı Çingenece, bir kısmı ise Türkçe okunmaktadır.
Bu şarkı, Sabâ çeşnilidir ve Çingeneler arasında sık kullanılan melodilerle örülmüş bir ezgi yapısına sahiptir. Bizim pek çok yörede rastladığımız bu ezginin başarılı bir icrası, Arap Kemal ve eşi Necmiye tarafından yapılmıştır. Bu sebeple ezginin notasını onların sesinden yazmayı uygun bulduk. Şarkının plaktaki adı, Yeni Terkos'tur.
****
BEŞE KANA
Yöre: Edirne
Kaynak: Mehmet Ali Körüklü
Derleyen: Melih Duygulu (14-11-2004)
Beşe kana bey (dey)
Cahil işi bey
Gurdi (hurdi) işi bey
Kari kacav bey
Kari kacal bey
Gurdi (hurdi) işi bey
Kola işi bey
Naşti cala bey
(Otursana be
Cahildir be
Küçüktür be
Nereye gidecek be
Nereye gidecek be
Küçüktür be
Kördür be
Gidemez be)
***
MİÇAY KİKA PUROL
Yöre: Silivri-İstanbul
Kaynak: Suna Kahraman
Derleyen: Melih Duygulu (02-08-1994)
Miçay kika purol
Romes telal horol
Paşlo miçay nenni
A be miçay ninni
Parni miçay nenni
Parni romni nenni
Boriya romni miçay ninni
(Kızım büyüyecek kocaman olacak
Kadın olup çocuk doğuracak
Uyu kızım nenni
Uyu be kızım ninni
Beyaz kızım ninni
Bembeyaz kız olmuş ninni
Gelin kızım ninni)
Çingene müziğinin repertuvarı arasında ninni türü ezgilere pek rastlanmaz. Bu ezgi örneği, yıllar süren araştırmalarımız sırasında bulabildiğimiz iki ninniden biridir. Bu ninninin ikinci kısmı aslında bir başka ninni melodisi olarak da okunuyor. Ancak çoğunlukla böyle beraber okunduğu için birleşik yayımlamayı uygun bulduk.
***
PARNİM KELA KANA
Yöre: Silivri-İstanbul
Kaynak: Türkan Yılmaz
Derleyen: Melih Duygulu (02-08-1994)
Parnim kela kana
Çaye beşe kana
Dan dini dana dina
Dan dini dana dina
(Beyazım haydi oyna
Kızım şimdi otur yerine
Dan dini dana dina
Dan dini dana dina)
Çingene kadını 9 süreli ritmi ninnisinde dahi kullanmayı ihmal etmiyor. Bu şarkı hem hızı bakımından hem de melodi örgüsü bakımından Çingene müziğinin önemli örneklerinden biridir.
