turkudostlari.biz

Bitlisten Sesler: Havalide Çok Söylenilen ve Her Biri Bir Altın Değerini Taşıyan (Türkü, Maya, Hoyrat, Atasözleri), hazırlayan Niyazi (Ateşli) Tatarağasıgil, Bolu, 1952.

Yöre: Bitlis
Kaynak: Niyazi Ateşli

***

Avul meydanın düzü (hele yar zalim yar)
Devriye sardı bizi (ben neyleyim dünyayı)
Ceht edin arkadaşlar (hele yar zalim yar)
Belki kurtarah kızı (ben neyleyim dünyayı)

Hamamda su kortiği (hele yar zalim yar)
Cepte sabun kırtiği (ben neyleyim dünyayı)
Senin de mi dilin var (hele yar zalim yar)
Yedi mehle sürtüğü (ben neyleyim dünyayı)

Evleri höyüktedir (hele yar zalim yar)
Yeşil perde yüktedir (ben neyleyim dünyayı)
Ben ağamı tanıram (hele yar zalim yar)
Beşinci bölüktedir (ben neyleyim dünyayı)

Bir ses geldi gamahtan (hele yar zalim yar)
Öldüm yar ağlamaktan (ben neyleyim dünyayı)
Bağda yaprak kalmadı (hele yar zalim yar)
Yareme bağlamaktan (ben neyleyim dünyayı)

s. 3

***

Estere bindim oldum suvari
Bir çavuş düştü bende yaralı
Bir nenem vardı bahtı karalı

Ağlama anam belki gelirem
Eğer ölmezsem seni görürem

Hasan kalesi bir yüce kale
Etrafı yalçın dağı Kerbela
Binbaşım gitti gelmiyor hâlâ

Ağlama anam belki gelirem
Belki mahşerde seni görürem

Ordumuz geldi Muş’a dayandı
Taşı toprağı kana boyandı
Bitlis’i gördüm yüreğim yandı

Ağlama anam belki gelirem
Belki mahşerde seni görürem

s. 4
1: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=3711

***

Avig yolu incedir (oy oy)
Ne karanlık gecedir (dayanamam ben)
Kuşlar hayranız olam (oy oy)
O yarin hali nicedir (dayanamam ben)

Giderim böylesine (oy oy)
Hersanlı mahlesine (dayanamam ben)
Orda bir garip ölmüş (oy oy)
Varın gidek yasına (dayanamam ben)

Bizim takşudun başını (oy oy)
Yıkamışlar taşını (dayanamam ben)
Öyle bir özlemişim (oy oy)
Kaynımın kardaşını (dayanamam ben)

s. 5

***

[ÇİĞDEM DER Kİ BEN ELAYIM 3]
Muharrem der ki ben alâyım
Nergiz başına belayım
Deli sincodan alayım
Benden başka erkek var mı ihvan var mı

Nergiz der ki ben nazlıyım
Resülgilde gizliyim
Mavi donlu şaş gözlüyüm
Benden başka güzel var mı nikel var mı

Azo der ki uğur ola
Kesen bereketle dola
Düşe kalka vardım yola
Benden başka sarhoş var mı ayyaş var mı

Şengo der ki boyum uzun
Beni al gerdana düzün
Beşibirlik düzüm düzüm
Benden başka zengin var mı tüccar var mı

Kitaptaki başlık: Deliler.
Not: Bu türkü Bitlis’te bulunan akıl hastalarının en ince meziyet ve en gizli taraflarını açıkça anlatmaktadır.

s. 6
[bu türkü önceki iki çeşitlemesinde çiçekler diye geçerken burada deliler olmuş ve çiçeklerin yerini insan isimleri almış. aşağıdaki deli kız türküsünde de koro ve "deli" (kız değil) deniyor. bitlis'te delilerin toplumda özel bir yeri var mıydı acaba?]

***

Bin naz ile bağladılar başını
Al yağlığı sil gözünün yaşını
Kudret kalemiyle çekmişler kaşını

Ağlama anam belki gelirim
Eğer ölmezsem seni görürüm

Kızım seni gelin beni melül ettiler
Kızım başan gam leçeği örttüler
Acep seni havuşta mı gördüler

Ağlama anam belki gelirim
Eğer ölmezsem seni görürüm

Anne diyer men kızımı vermenem
Baba diyer men günaha girmenem
Kardaş diyer men sözümden dönmenem

Ağlama anam belki gelirim
Eğer ölmezsem seni görürüm

Kaynatası çubuğunu uzatır
Görümcesi odasını düzeltir
Nişanlısı yollarını gözeltir

Ağlama anam belki gelirim
Eğer ölmezsem seni görürüm

Not: Gelin ağlatma. Gelin giydirilirken söylenir.

s. 7

***

[OYNAMA YORULURSUN 3]
Odun attım mutvağa (hah hah hah hah ha ninna)
Su doldurdum bardağa (hah hah hah hah ha ninna)
Men avratlık etmenem (hah hah hah hah ha ninna)
Senin gibi hottağa (hah hah hah hah ha ninna)

Bağlantı
Ninna ellerin malı (hah hah hah hah ha ninna)
Çürük beylerin malı (hah hah hah hah ha ninna)
Beyler netsin bu malı (hah hah hah hah ha ninna)

Bu poğan baş aşağı (hah hah hah hah ha ninna)
Belinde Acem şalı (hah hah hah hah ha ninna)
Hani beyler uşağı (hah hah hah hah ha ninna)
Gevşek bağlar kurşağı (hah hah hah hah ha ninna)

Bağlantı

Bağa gel bostana gel (hah hah hah hah ha ninna)
Zülüfün destele gel (hah hah hah hah ha ninna)
Erin izin vermezse (hah hah hah hah ha ninna)
Yalandan hastala gel (hah hah hah hah ha ninna)

Bağlantı

Oynama yorulursun (hah hah hah hah ha ninna)
Civansın kırılırsın (hah hah hah hah ha ninna)
Sen bir dünya güzeli (hah hah hah hah ha ninna)
Her yerde bulunmazsın (hah hah hah hah ha ninna)

Bağlantı

Not: Kadın oyun havası.

s. 8
[1. çeşitleme de aynı kaynaktan. o kaydın sonuna eklenebilir veya bunda nakarat kısmı olduğundan yeni bir kayıt da açılabilir]

***

[DELİ KIZ SİNİN GELİYOR 4]
Koro: Deli kız sinin geliyor
Deli: İçinde neler geliyor
Koro: Başına leçek geliyor
Deli: Haniye niye gelmedi
Koro: Başına keçel demişler
Deli: Haniye hayranız olam
Hele bak kurbanız olam
Haniye bunun keçeli

Koro: Deli kız sinin geliyor
Deli: İçinde neler geliyor
Koro: Koluna kolçak geliyor
Deli: Haniye niye gelmedi
Koro: Koluna şel şaht demişler
Deli: Hele bak hayranız olam
Hele bak kurbanız olam
Haniye bunun şel şahtı

Koro: Deli kız sinin geliyor
Deli: İçinde neler geliyor
Koro: Ayağan kalloş geliyor
Deli: Haniye niye gelmedi
Koro: Ayağan topal demişler
Deli: Hele bak hayranız olam
Hele bak kurbanız olam
Haniye bunun topalı

Koro: Deli kız kaynanan ölmüş
Deli: Oh oh oh sandığı bana kalmış
Koro: Deli kız nişanlın ölmüş
Deli: Topraklar başıma olmuş [ağlar]

Not: Kadın oyun havası.

s.9

Bitlis’in yolları bükülür gider
Zülüf ak gerdana dökülür gider
Edalı gelin elleri koynunda
Hızmalı gelin halhallı gelin

Bitlis’in yolları güllük geçilmez
Mevla yazmayınca şerbet içilmez
Edalı gelin elleri koynunda
Hızmalı gelin halhallı gelin

Şu duhandan gece geçtim görmedim
Âvevahve sularını içmedim
Edalı gelin elleri koynunda
Hızmalı gelin halhallı gelin

Rahva yolu geçit vermez geçelim
Doya doya soğuk sular içelim
Edalı gelin elleri koynunda
Hızmalı gelin halhallı gelin

s. 10

***

Bağa gel boyun görem (loy loy loy loy malım)
Kolçaklı kolun görem (loy loy loy loy malım)
Dudak senden diş benden (loy loy loy loy malım)
Yar seni nerde görem (loy loy loy loy malım)

Giderem Van’a doğru (loy loy loy loy malım)
Yolum İran’a doğru (loy loy loy loy malım)
Kes başım kanım aksın (loy loy loy loy malım)
Kadir bilene doğru (loy loy loy loy malım)

Giderim dur diyen yok (loy loy loy loy malım)
Kebap oldum yiyen yok (loy loy loy loy malım)
Ben yarime kavuştum (loy loy loy loy malım)
Gözün aydın diyen yok (loy loy loy loy malım)

Giderim elinizden (loy loy loy loy malım)
Kurtulam dilinizden (loy loy loy loy malım)
Yeşil baş ördek olsam (loy loy loy loy malım)
Su içmem gölünüzden (loy loy loy loy malım)

Not: Kadın oyun havası.

s. 11

***

Tut ağacı merdiven (hımı hımmi torivan)
Dibinde kurdum divan (hımı hımmi torivan)
Beni yardan edeni (hımı hımmi torivan)
Ne din bulsun ne iman (hımı hımmi torivan)

Dama çıkmış el eder (hımı hımmi torivan)
Küpesi gel gel eder (hımı hımmi torivan)
O senin kaş gözlerin (hımı hımmi torivan)
Beni derbeder eder (hımı hımmi torivan)

Çarşıdan aldım bakır (hımı hımmi torivan)
Yosmam gözlerin çakır (hımı hımmi torivan)
O çakır gözlerine (hımı hımmi torivan)
Kurban olsun bu fakir (hımı hımmi torivan)

Not: Erkek oyun havası.

s. 14

***

http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=1750
s. 15’te 3. bent 3. dize: “Haydi gidelim hekime” şeklinde veriliyor.

***

Dideban üstündeyim
Dal boyun kastındayım
Erenler dua edin
Ben murat üstündeyim

Gök meydan baş aşağı
Belinde şal kurşağı
Alay kalkmış gidiyor
Hepsi Bitlis uşağı

Bitlis dört dağ içinde
Gülü bardak içinde
Bitlis(......)ak saklasın
Bi(...........)m var içinde

Çeşitleme: http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=375

s. 16

(kitapta noktalı yerler yırtılmış)



*****

tümü eklendi.
kontrol edebiliriz.

Bağa gel boyun görem (loy loy loy loy malım)
Kolçaklı kolun görem (loy loy loy loy malım)
Dudak senden diş benden (loy loy loy loy malım)
Yar seni nerde görem (loy loy loy loy malım)

Giderem Van’a doğru (loy loy loy loy malım)
Yolum İran’a doğru (loy loy loy loy malım)
Kes başım kanım aksın (loy loy loy loy malım)
Kadir bilene doğru (loy loy loy loy malım)

Giderim dur diyen yok (loy loy loy loy malım)
Kebap oldum yiyen yok (loy loy loy loy malım)
Ben yarime kavuştum (loy loy loy loy malım)
Gözün aydın diyen yok (loy loy loy loy malım)

Giderim elinizden (loy loy loy loy malım)
Kurtulam dilinizden (loy loy loy loy malım)
Yeşil baş ördek olsam (loy loy loy loy malım)
Su içmem gölünüzden (loy loy loy loy malım)

Not: Kadın oyun havası.

s. 11

Bu yok. Bağa gel boyun görem başlığında başka bir türkü var.

http://www.turkudostlari.net/soz.asp?turku=1750
s. 15’te 3. bent 3. dize: “Haydi gidelim hekime” şeklinde veriliyor.

bu 3. bent 2. dize olacaktı da, ben nakaratları saymamıştım bent olarak.
zaten aynen yazıp bir dizeyi değiştirmenin de pek gereği yok. bir yıldız falan konup bu kitapta böyle geçmektedir denebilir.


diğerleri tamamdır.

ilk dediğin tamamdır.

ikinci dediğin bizdeki şekliyle oluyorsa kalsın derim..

tamam kalsın o zaman

tamamdır.