Kaynak: Bilinmiyor
Derleyen: Ferruh Arsunar (1937-1942)
Bu oyun, erkek-kadın birlikte oynanan oyunlardan biridir. Daha ziyade mahalli âdetlerde yapılan merasim ve kutlamalarda oynanır.
Dizi halinde oynanan bu oyunda dizinin bir tarafını erkekler, diğer tarafını da kadınlar teşkil ederler. Düz sıra şeklinde oynanan bu oyunun figürleri ise, düz sıranın ileri geri ayak hareketleri ve bir de yan yürüyüşlerinde bazı figürleri vardır. Hareketler biraz sertçedir. Ritm vasat derecedeki sürattedir. Oyunun sözleri çok olduğundan, istenildiği kadar uzatılır. Sözlü tarzdaki oyun bitince aynı melodiyi davul ve zurna kendi ağzına göre çalar. Bu sırada türkü söylenmez. Münasip görüldüğü kadar devam ettirildikten sonra oyun nihayete erer.
***
Hayvanların adını taşıyan müzikli ayak oyunlarına Anadolu'nun birçok yerlerinde tesadüf etmekteyiz. Bu oyunların kimisi taklidî bir şekilde oynandığı gibi bazılarının da taklitsiz ve ağırbaşlı figürlerle oynandığı görülür. Bu gibi oyunların bir tarafları daha vardır, mesela ak koyun, kara koyun, kartal, şahin, atmaca ve benzer efsane mevzularında yer alan bu cins hayvanların ismini taşıyan oyunların herhangi biri, aldığı ismine göre manayı canlandıran figür tarafları da vardır. Aynı zamanda, bazı yerlerde rastladığımıza göre bu oyunlar her zaman oynanmayıp her birinin bir oynanma zamanı veya mevsimi olduğu söylenmektedir ki, burada verdiğimiz Koç Halayı da ifadelere göre, Koçkırımı-Koçkatımı'nda oynanan oyunlardan biridir.
Esasen Anadolu'da koç üzerine birçok tabirler, hikayeler, misaller söylendiği gibi Tunceli taraflarında bir de Koçuşağı ismini taşıyan bir aşiretin de bulunduğuna bakılırsa koç hakkındaki bu mevzuların daha ziyade eski çağlardan kalma totemik bir mahiyet taşıdığı da akla gelebilir. Şunu da ilave edelim ki, yine koç ile ilgili olan mevzuları dinlediğimiz sahalarda, çalgı olarak kullanılan def, darbuka, davul gibi vurarak çalınan aletlere gösterilen rağbetin fazlalığı ve aynı zamanda bu aletlerde görülen bazı değişiklikler de bu hususta nazarı dikkati çekmektedir.
Bu oyun kadın-erkek birlikte oynandığı gibi, yalnız erkek ve yalnız kadınlar tarafından da oynanır. 1935'te Tunceli'de de görüldüğü gibi bugüne kadar muhtelif tarihlerde Bitlis, Erciş taraflarında da aynı mevzu üzerinde olmak üzere tesadüf edilmiştir.
Anadolu Halk Türkülerinden Örnekler III, Ferruh Arsunar, CHP Halkevleri Yayımları, Milli Kültür Araştırmaları VI, Ankara, 1948, s. 5, 23-24.
Koçları vurdum dereye
Öldüm araya araya
Terzi kolların farıya
İçlik yare dar geliyor
Dar geliyor dar geliyor
Bu iş bana zor geliyor
Koç koça koçlar katıldı
Bal ile şeker karıldı
Yar yare işmar edince
O yar o yare satıldı
Yar satıldı yar satıldı
İki can cana katıldı
Koçları koştum döğene
Kızlar gidiyor kevene
Ergen ergene sarılmış
Birbirin seven sevene
Yar seviyor yar seviyor
Yüreğim yağı eriyor
Koçlara kına yakıldı
Boynuna çanlar dakıldı
Yarim ak çadırdan çıkdı
Bağrıma hançer çakıldı
Ah çakıldı vah çakıldı
O yar fikrime dakıldı
Koçları saldım dereye
Öldüm araya araya
Çam dibinden yola çıkdım
Yar gördü sordu nereye
Vay dereye ay dereye
Öldüm yar deye deye
Koçları vurdum dereye
Öldüm araya araya
Terzi kolların kırılsın
Yelek yare dar geliyor
bağlantı
Dar geliyor dar geliyor
Bu iş bana zor geliyor
Gider isen göndereyim
Kunduranı döndereyeim
Ya bendine bile götür
Ya kendimi öldüreyim
bağlantı
Gel sana alma verelim
Kapuna köle olalım
Havalar ayaz üşüdüm
Aç da koynuna gireyim
bağlantı
Bağçelerde var kuşburni
Dibinden verir ışkıni
Yari elinden aldırmış
Allah'ın şu kör şaşkıni
bağlantı
Bağçesiz barsız bu adam
Hayvasız narsız bu adam
Kalaysız kaba benziyor
Bu dünyada yarsız adam
bağlantı
