Türkiye'de Çingene Müziği: Batı Grubu Romanlarında Müzik Kültürü, Melih Duygulu, Pan Yayıncılık 118, İstanbul, 2006
ÇERİBAŞI HAVASI
Yöre: Sulukule-Fatih-İstanbul
Kaynak: Bilinmiyor
Derleyen: Melih Duygulu (11.11.1992)
Ölü tavuk pişirdiler
Soframıza getirdiler
Çeribaşı kızları
Rakı şarap içirdiler
bağlantı
Ah Naciye Naciye cilveli Naciye
Abe dale das dale gel bana das dale
Abe dale dale dale gel bana ah dale
Çeribaşı çeribaşı
Ne güzeldir gözü kaşı
Bayramları gelince
Çevirirler kuzu başı
bağlantı

Çingene şarkılarının içinde "eski hava" olarak tabir edilen ezgilerden birisidir. Karcığar makamının özelliklerini gösterir. Çingene havalarında sıklıkla karşımıza çıkan ezgi arasındaki ses tutmaları, bu şarkıda başka bir makama geçki yapılacağının habercisi niteliğindedir. Makam geçkilerine ezgi akışı içinde çok sık rastlanmayan Çingene havalarında, bazen serbest dolaşımlarda bu türden geçkiler yapılabilmektedir. Bu türden ses tutmalar özellikle ezginin karar perdesi, üçüncü, dördüncü ve beşinci derecelerinde çok sık yapılır. Ezginin çeşitlemelerine İstanbul'un Çingene mahallelerinde sıkça rastlanır.
***
ABE DANA DANA
Yöre: Marmara
Kaynak: Sarıköylü Tevfik ve Arkadaşları
Derleyen: Kasetten
Abe dana dana dana
Esmer dana sarışın dana
bağlantı
Gel gel bana
Oyna oyna bana
Salla bana
Güzel dana
İstiyorum ama
Al o kızı bana
Abe dana dana dana
Gel bostana kaynat bana
bağlantı

Trakya'nın hemen her yerinde ve Marmara bölgesinin bazı kesimlerinde son zamanlarda meşhur olan bir Çingene şarkısıdır. Şişman sevgilisini danaya benzetme cesaretini kendisinde bulan aşığın, bu duygularını son derece samimiyetle ifade ettiğini söylemek abartı olmaz. Zira Çingeneler arasında bu türden sözler hakaret değil, tam aksine bir övgüyü ifade etmektedir. Karcığar çeşnili Çingene havalarından olan bu örneği son derece başarılı icrasından ötürü Sarıköylü Tevfik ve Arkadaşları'nın notasından icraya alındı.
***
ÖTE YAKANIN SÖĞÜDÜ
Yöre: İzmir
Kaynak-Derleyen: Muazzez Tatlıses
Öte yakanın (anam) söğüdü söğüdü
Beri beri yakayı bürüdü bürüdü
Civan ömrüm çürüdü çürüdü
bağlantı
A be dale dale dale
Gel bana dale dale
Karşıyakanın (anam) buludu buludu
Beri beri yakayı bürüdü bürüdü
İnkar mahkemenin kilidi kilidi
bağlantı

Bu şarkı, İzmir ve dolaylarının Çingene havalarından bir örnektir. Şarkı yörenin mahalli türkülerini de hatırlatmakla birlikte, Buselik (Nihavend) makamını andıran melodik örgüsü ezgiye, şehir şarkısı karakteri veriyor. Bu türden şehir folklorunun etkisi altında kalmış Çingene şarkıları bilhassa İstanbul ve çevresinde çok vardır. Bunlar genellikle makamsal öğeler taşıyan melodik çehreleriyle kendilerini gösteren Çingene şarkılarıdırve çoğunlukla 9 süreli ritim karakterine sahiptir.
Bu şarkı, Ege havalisinin dışındaki yörelerde bilinmez; bu havalide yapılan Çingene düğünlerinin ve eğlencelerinin ise en sevilen havalarındandır.
***
AKSARAY'DAN GEÇER İKEN 2
1:
http://turkudostlari.net/soz.asp?turku=14847Yöre: Sulukule-Fatih-İstanbul
Kaynak: Yöre ekibi (Kadınların toplu icrasından derlenmiştir)
Derleyen: Melih Duygulu (11-11-1992)
Aksaray'dan çevirdiler yolumu
Beş on polis bağladılar kolumu
bağlantı
Balat işlemez doğru Fener
On paraya nane şeker
Aksaray'ın paket paket taşları
Keman olmuş o yarimin kaşları
bağlantı
İstanbul'un Sulukule, Lonca, Ayvansaray, Balat Çingeneleri arasında yaygın olan bu şarkı, şehir kültürü ile entegre olmuş Çingene müziğinin tipik örneklerindendir. Bu türden havalar "İstanbul türküsü" niteliği de taşırlar. Aslında İstanbul'un şehir folklorunun yaratıcıları arasında olan Çingenelerin, bu havalara ne kadar katkıda bulundukları ya da bu türden Çingene havalarına şehir kültürünün katkısının ne oranda olduğu meselesi son derece karmaşık bir konudur. Kesin kanaatler belirtmek -şimdilik- zor gözükmektedir.
Şarkıyı bilhassa Sultanmahalleliler kendi havaları olarak kabul ediyorlar. Şarkının makamsal örgüsü de Batı Roman kolunun müzik repertuarında az rastlanan bir yapıdadır. Ancak daima hicazlı bir öğeyi bünyesinde taşıması ve 9 süreli (tulum ritmine yakın) olması bakımından, Çingene müziğinin özelliklerini içerdiği söylenebilir.

***
TAŞLITARLA ROMANLARI
Yöre: Sulukule-Fatih-İstanbul
Kaynak: Belirtilmemiş
Derleyen: Melih Duygulu
Taşlıtarla Romanları
Aç yatıyor kızanları
Akşam olur seriyorlar
Yağlı bitli yorganları
Sulukule Romanları
Saltanatlı kızanları
Akşam olur seriyorlar
Atlazdandır yorganları
Sultanmalle Romanları
Kabadayı kızanları
Akşam olur kahvelerde
Başlatırlar kumarları
Kasımpaşa Rumanları
Afillidir kızanları
Akşam olur seriyorlar
Kadifeli yorganları
Bu şarkı, sözlü Çingene havaları içinde eşine az rastlanır bir örnektir. Çingeneler arasında övünme duygusu çok gelişmiştir; bilhassa mal ve şöhretle övünmeye bayılırlar. Zenginliğe ve zenginlikle gelen her türlü statüye öykünen Çingeneler, şarkılarında da bu umutlarını dile getirirler. Her Çingene mahallesinin kendine özgü bir sosyal konumu vardır. Mahalleler arasındaki davranışlar sosyal konuma göre belirlenir.
Bu şarkı İstanbul'daki bazı Çingene mahallelerinde yaşanan sosyal olayları anlatıyor. Şarkının diğer Roman havalarından farkı, düz bir ritmik karaktere sahip olmasıdır. Bu türden 2 veya 4 süreli Çingene havalarına ancak birkaç tane örnek vardır.
Şarkıyı değişik zamanlarda (1994, 1996 ve 2000 yıllarında) Selamsız'dan, Sulukule'den, Taşlıtarla Sarıgöl Mahallesi'nden ve Silivri Çadırcı Romanları'ndan derledik. Burada verdiğimiz örnekte, Sulukule'deki çeşitlenmeyi esas aldık. Bazı söz ilaveleri Silivri'dendir.

***
devamı var
